Kerkstrijd bestaat niet

Google geeft ruim 13.000 resultaten op het woord kerkstrijd en de eerste daarvan is een artikel in het dagblad Trouw met als titel: Kerkstrijd in tijd van oorlog: beetje raar was het wel, een artikel over de herinneringen van iemand die de Vrijmaking in 19944 heeft meegemaakt. Algoritmes zijn geen toeval.

De belangrijkste invloeden op jouw leven bepaal je niet zelf. Je kiest niet de ouders die je verwekken en/of opvoeden en je hebt geen invloed op de plek waar je ter wereld komt, opgroeit en leeft. Evenmin bepaal jij de verschillende vormen van intelligentie, je lichaamsbouw en de potentiële gevaren in je DNA. Het berust op toeval. Dat heb ik niet bedacht, dat is een uitspraak van de Belgische psychiater Dirk de Wachter, die dit als antwoord gaf bij Podium Witteman op de vraag waar het verschil in muzikaliteit toch vandaan komt bij jonge mensen. Toeval. Een onbegrijpelijk samenvallen van chemische processen bij het samensmelten van een zaadcel en een eicel en de verder ontwikkeling van dat beginnende leven.

Ik ben toevallig geboren bij ouders die lid waren van een Gereformeerde kerk vrijgemaakt. Dat waren zij geworden, want deze kerken ontstonden pas in 1944, zeventien respectievelijk eenentwintig jaar nadat zij ter wereld kwamen. In hoeverre het hun eigen keus is geweest, weet ik niet. De ouders van mijn vader waren ‘gewoon’ gereformeerd, de ouders van mijn moeder behoorden ook tot de GKV. In de tijd dat ik lid was van de GKV, van 1956 tot 2009 heb ik aardig wat “kerkstrijd” gezien en sommige van dichtbij meegemaakt. Een opsomming:

  • Open brief
    In de jaren zestig was er de Open Brief kwestie die uiteindelijk leidde tot een scheuring. In De ongelovige vader schreef ik al hoe dit invloed heeft gehad op ons gezin.
  • GPV
    Het Gereformeerd Politiek Verbond was georganiseerd in plaatselijke kiesverenigingen. Felle discussies werden gevoerd waar men elkaar de goddelijke maat nam, om hun eigen gelijk kracht bij te zetten.
    Of je wel of niet mee mag doen aan de Europese verkiezingen. In de zondagse erediensten werden preken gelezen van predikanten zoals Joh. Francke over de Openbaring van Johannes of over eindtijd profetieën van Daniel. Alsof die iets zouden zeggen hoe je je politieke aspiraties in de 20e eeuw vorm moest geven.
    Ook samenwerkingsverbanden waren onderwerp van felle discussies want ja, in hoeverre werd je ware kerk idee vergiftigd door invloeden van dichtbij maar toch wel buitenstaanders als NEV, RPF en SGP.
    Onder aan deze pagina kun je een weergave downloaden van het artikel Kuypers nazaten, dat ik vond op Digibron.
  • Gemengde jeugdvereniging.
    Alleen de naam al. In de zeventiger jaren heeft er een flinke strijd gewoed of je als jongens en meisjes wel gezamenlijk bijbelstudie mocht doen, want ja, je had immers in de maatschappij ook een andere taak en daar moest je anders op worden voorbereid. Dus hoorde er een JV en een MV te zijn, tenzij dat door gebrek aan voldoende leden niet anders kon.
    Ik ben zelfs nog wel eens mee geweest naar Assen waar een comité deze kwestie besprak toen de NBGJ (Nederlandse Bond van Gereformeerde Jongelingsverenigingen) de euvele moed had gehad om ook gemengde jeugdverenigingen (GV) toe te willen gaan laten.
    Ter illustratie citeer ik uit ingezonden stukken in het ND van een voorstander en van een tegenstander.

Een voorstander:
De laatste tijd is er een dispuut gaande betreffende JV, GV of MV. Ik begrijp niet waarom er bezwaar is tegen de GV. De jongens en de meisjes gaan toch […] naar de vereniging om daar met elkaar Schrift en belijdenis te leren kennen. Telkens als de catechisaties beginnen, wordt erop gewezen dat de kennis van Gods Woord en de belijdenis voorop moet staan. Die kennis is hard nodig om met de vijand te kunnen spreken in de poort. Deze vijand ontmoeten we dagelijks in fabriek, kantoor of waar ook. Wat ik nu niet. begrijp is, waarom jongen en meisjes dat volgens sommigen niet samen mogen doen.
Maar moeten we nu ook terug naar de tijd van voor 1920, toen het ongeoorloofd was voor vrouwen om een vergadering van de kerkenraad met de gemeente te bezoeken of dat gehuwden en verloofden naast elkaar plaatsnamen in de kerk? .

Een tegenstander:
Als men als jongens en meisjes met elkaar op een vergadering is, heeft dan het Schriftonderzoek de meeste aandacht? Of heeft men gemengde gevoelens en gedachten? Op de verenigingen wordt de wil van de HERE onderzocht. Door dit onderzoek moet de opstanding van de nieuwe mens en de afsterving van de oude mens bevorderd worden. Daarom moeten vergaderingen zó worden ingericht dat men zo weinig mogelijk daarin gestoord wordt.
Op een gemengde vereniging is ook een bepaalde stilte tijdens het bedenken van vragen. En juist die stilte is een gevaar omdat dan de ogen op een bepaalde jongen of meisje worden getrokken.
Als de JV-bond de GV’s stimuleert, dan werkt men in de hand dat de ernst van het Schriftonderzoek verzwakt wordt. Hier moest ds. Grutter de ogen beter voor open hebben. Daarom: laat men toch terug nemen het besluit ten aanzien van de GV’s. Laten we waken voor wereldgelijkvormigheid.

ND ingezonden resp 29 juni en 2 juli 1977

  • Zingen in de kerk
    Als er wat te bekritiseren valt, dan is het wel de samenzang. Of de organist is te frivool, of de liederen zijn niet schriftuurlijk of de berijmingen deugen niet. Als er gesproken wordt over een Gereformeerd Kerkboek met nieuwe psalmberijmingen en het toevoegen van nieuwe gezangen waarbij ook liederen worden overgenomen uit het interkerkelijk Liedboek is de gereformeerde wereld te klein. Synodebesluiten over dit kerkboek zullen later meetellen voor die kerkleden die menen zich te moeten afscheiden omdat zij zich wel aan het woord van God houden.
  • Vieren van het Heilig Avondmaal.
    Zelfs een gaande of staande viering werd zomaar onderwerp van zware discussies. Als toenmalig diaken nam ik deel aan een commissie die besprak hoe de praktijk van avondmaal vieren verbeterd kon worden. Om ook het kritische smaldeel van de gemeente daarin te betrekken was een broeder uitgenodigd die bij wijze van spreken zelfs bij het linksom of rechtsom naar de tafel lopen wel kans zag om ook daar een bijbelse annotatie aan mee te geven.
  • Aanvulling
    Twee broeders, tevens broers, begonnen in Zwijndrecht ooit een blad “Aanvulling”. Ze waren naar eigen zeggen geraakt in hun gereformeerde hart, wat dat ook moge zijn. Een artikel in het Reformatorisch Dagblad van 29 maart 2002 met de titel “Zorgen over de vrijgemaakte koers” geeft een inkijkje in hun beweegredenen en eindigt als volgt:
    Hoe ver moet het gaan voordat de beide broers, en met hen anderen, niet langer meer kunnen kerken in het kerkverband dat hun lief is? “Wij beramen geen afscheiding. Wij hebben de kerkgeschiedenis niet in de hand. Maar wij zijn bezorgd over de totale sfeer zoals we die in onze kerken aantreffen. De oppervlakkigheid heerst alom. Men wil en hoort nauwelijks meer gedegen preken. De overdracht van de gereformeerde leer stokt. En dat terwijl het Woord en de woordverkondiging het moeten doen.”
    Een jaar later publiceren zij samen met anderen de 89 pagina’s dikke brochure “Laten wij ons bekeren” met een oproep om een terugkeer van een verkeerde geest die het hele kerkelijke en geloofsleven doortrokken heeft. Als ik me niet vergis, vertrokken zij in 2004 met een groep van een man of dertig uit de gemeente. Er was geen houden aan en geen houden van.

Ooit vroeg een predikant van de nieuwe vrijgemaakten mij of dat vertrek uit de kerk in 2004 had geleid tot mijn afscheid nemen van de kerk. Mijn antwoord was dat dit niet zo was, maar dat het er ook niet aan heeft bijgedragen om te blijven. Tegenwoordig zeg ik wel eens: Zolang er geloof is, is er God.

Wat deed dat met mij al die conflicten? Die vraag vind ik lastig te beantwoorden. Destijds voelde ik nog helemaal niet zo veel. Ik heb achteraf wel het gevoeld dat ik me een soort van verscheurd voelde, omdat je zou moeten kiezen. Neutraliteit bestond niet. Wie niet voor mij is, is tegen mij. Ik realiseer me ook dat mijn weerzin tegen conflicten in de kerk aardig wat aandacht heeft gekregen en daardoor gegroeid is. Vaak waren er aan beide kanten wel argumenten die dichter bij de waarheid van de bijbel stonden. Aan de andere kant was vernieuwing en verbreding ook heel fijn. Dat voelde best wel goed, denk ik. Maar tijden veranderen en standpunten ook. Althans bij de meeste mensen.

Kerkstrijd bestaat niet.
Het zijn mensen die de stijd met elkaar aangaan over meningsverschillen.
En ja, als je maar hard roept dat je Gods gelijk aan jouw kant hebt, dan ben je de beste en win je.
Logisch.

Photo by Felix Mittermeier on Unsplash