Een vraaggesprek

Op 19 maart 2011 stond er in het ND een interview met Peter Versteeg, religieonderzoeker aan de VU in Amsterdam. Aanleiding voor het vraaggesprek was zijn kerkverlating. Het interview trof mij, omdat het wel de kern raakt van mijn gevoelens en gedachten rond geloof en kerk. Mijn afscheid was een bewuste keus, die ik in dit interview bevestigd zie.

Wie graag Opwekking zingt, of zich juist verliest in psalmgezang, moet niet te snel te denken dat hij dat doet vanwege de inhoud. Waarschijnlijker is dat die vormen passen bij de code van de groep waar hij of zij bij wil horen.
‘Veel liturgie heeft te maken met het oproepen van een gevoel’, leerde hij. ‘Je voelt je op je gemak bij een groep mensen die hetzelfde mooi vinden als jij. Dat heeft te maken met belonging (erbij horen). In het pluriforme kerkelijke landschap zijn liturgische vormen vooral belangrijk om je te onderscheiden.’

Makkelijk is het niet in een christelijk gezin als de man en vader het geloof vaarwel zegt. Versteegs vrouw praat er wel met hem over. Dat vindt hij moeilijk, want zijn positie is onzeker.
‘Als ik honderd procent atheïst zou zijn, had ik iets te verdedigen. Nu ben ik praktisch agnost en stel ik vooral veel vragen. Ik heb er bovendien geen behoefte aan het mensen moeilijk te maken. Pas als mensen hun overtuiging vermengen met eigenbelang, heb ik de neiging kritisch te worden.’

Is de universele waarheidsclaim die bij het christelijke geloof hoort, hetzelfde als eigenbelang?
‘Als het bedoeld is om een groep gelijkgezinden af te zonderen, zeker.’
Roept een gesprek vanuit die onzekere positie wel eens een gevoel van spijt op: jammer dat ik het kwijt ben?
‘Dat ik me ervan heb losgemaakt, was voor mij een bevrijding. Daarom kan ik het niet jammer vinden dat het zo gelopen is. De manier waarop ik met geloof bezig was, remde mij in mijn persoonlijke ontwikkeling. Daarna konden heel andere gezichtspunten ontstaan.’

Zoals?
‘Als gelovige leg je bij alles wat je doet, voor jezelf of publiek verantwoording af. Het geloof wordt een omweg om je gedrag te legitimeren. Dat voortdurende verantwoorden is voor mij weggevallen.’

Eigenbelang is een vorm van oermenselijke overlevingsdrang en komt dus voor onder alle mensen en dus ook onder socialisten, kapitalisten, communisten en christenen. Als puntje bij paaltje komt vecht iedereen voor zijn eigen hachje en in de groep waartoe je behoort verdedig je dus het belang van de groep. In religies is dat belang vaak de waarheid zoals de groep die aanvaardt. Het wordt vervelend als je een hachje moet verdedigen, het gevoel hebt een overtuiging te moeten verdedigen, wat niet voelt als jouw hachje.

Is er een verband tussen gebrek aan onderhoud in het geloof en vervlakking of sleur?
‘Blaise Pascal, die doorgaat voor een zeer vrome man, sprak heel nuchter over geloven: ga veel naar de kerk, doe de passende handelingen en dan komt het vanzelf.’

Zolang er geloof is, is er God.

bron: ND – 19 maart 2011 – bijlage Zeven