What did you do in the Great War?

Savile Lumley, “Daddy, what did you do in the Great War?”

Een poster uit 1915 in opdracht van het Britse Rekruteringscomité. Het meisje heeft haar vader kennelijk op een zeer punt geraakt met haar vraag. Heeft hij zich tijdens de oorlog gedrukt, of heeft hij zich aangemeld en zijn steentje bijgedragen? De uitdrukking op zijn gezicht suggereert dat hij een van de mannen was die er voor kozen om zijn koning en land niet te dienen. Op de grond, spelend met zijn soldaatjes en kanon, zit de zoon, de generatie die in de volgende oorlog zal moeten vechten.

Het beeld is meer schrijnend wanneer het geplaatst wordt bij The Parable of the Old Man and the Young van Wilfred Owen.

The Parable of the Old Man and the Young

So Abram rose, and clave the wood, and went,
And took the fire with him, and a knife.
And as they sojourned both of them together,
Isaac the first-born spake and said, My Father,
Behold the preparations, fire and iron,
But where the lamb for this burnt-offering?
Then Abram bound the youth with belts and strops,
And builded parapets and trenches there,
And stretched forth the knife to slay his son.
When lo! an angel called him out of heaven,
Saying, Lay not thy hand upon the lad,
Neither do anything to him. Behold,
A ram, caught in a thicket by its horns;
Offer the Ram of Pride instead of him.

But the old man would not so, but slew his son,
And half the seed of Europe, one by one.

Op zaterdag 14 mei, de dag van het Duits bombardement op Rotterdam, hoorde ik in De Doelen het War Requiem van Benjamin Britten.

In de bekende mistekst zingt het koor in een juichende fuga Quam olim Abrahae promisisti, et semini ejus. (wat is beloofd aan Abraham en aan zijn nageslacht). Op dit tekstdeel laat Britten dan het bovenstaaande gedicht van Owen volgen, dat de geschiedenis beschrijft waarin Abraham zijn zoon Isaak geacht wordt te offeren. Het Bijbelse verhaal loopt goed af, maar Wilfred Owen laat Abraham zijn zoon slachten én de jonge mannen van Europa, stuk bij stuk. Een radicale confrontatie met de waanzin van de Eerste Wereldoorlog, le Grand Guerre, waar Nederland aan ontsnapte.

Het omvangrijke Britse koor, ontzettend goede amateurs, was geweldig, met name in de pianissimo delen.

Britten’s War Requiem was een nieuwe ervaring voor mij en kan worden bijgeschreven als een bijzondere.

War Requiem – Benjamin Britten
14 mei 2011 – De Doelen Rotterdam
Dortmunder Philharmoniker
Jac van Steen – dirigent
Motonori Kobayashi – dirigent
CBSO Chorus
Nationaal Kinderkoor
Susanne Schubert – sopraan
Ben Hulett – tenor
Simon Neal – bariton